Không. Thống kê xổ số cho biết chuyện đã xảy ra trong các kỳ quay trước, nhưng không cho biết kỳ sau sẽ ra số nào. Mỗi kỳ quay là một lần quay độc lập: quả bóng, máy quay hay bộ số ngẫu nhiên của kỳ này không “nhớ” gì về kỳ trước. Vì vậy một con số đã nhiều kỳ chưa xuất hiện không hề “đến lượt” ở kỳ tới, và thống kê chính xác đến đâu cũng không thay đổi điều đó.
Kỳ quay độc lập nghĩa là gì?
Độc lập nghĩa là kết quả của kỳ này không ảnh hưởng đến xác suất của kỳ sau. Cách dễ hình dung nhất là đồng xu. Tung đồng xu cân đối, xác suất ra mặt sấp luôn là 1/2, bất kể trước đó đã tung bao nhiêu lần và ra mặt gì. Đồng xu không có trí nhớ.
Với xổ số cũng vậy. Ở Miền Bắc, mỗi kỳ có 27 lô tô (hai chữ số cuối của 27 giải). Nếu quá trình quay thật sự ngẫu nhiên và đồng đều, mỗi lô tô có 1 trên 100 khả năng là một cặp số cụ thể, và điều này giữ nguyên ở kỳ thứ nhất cũng như kỳ thứ một nghìn.
Ngụy biện “lâu chưa về thì sắp về”
Nhiều người nghĩ rằng một cặp số quá lâu chưa xuất hiện thì “đến hạn” phải về, như thể có một cán cân cần được cân bằng lại. Cách nghĩ này có tên trong xác suất là ngụy biện của người chơi (gambler’s fallacy): nhầm giữa khả năng của cả chuỗi với khả năng của lần kế tiếp.
Ví dụ với đồng xu
Tung đồng xu 10 lần liên tiếp đều ra mặt sấp là chuyện hiếm: xác suất là (1/2)10 = 1/1.024, tức khoảng 0,098%. Nhưng nếu chuyện đó đã xảy ra, lần tung thứ 11 vẫn là 1/2 cho mỗi mặt. Xác suất 11 lần sấp liên tiếp từ đầu là 1/2.048, nhỏ hơn thật; còn xác suất “lần thứ 11 ra sấp, biết 10 lần trước đã sấp” vẫn là 1/2. Hai câu hỏi này khác nhau, và ngụy biện nằm ở việc lẫn lộn chúng.
Ví dụ với một cặp lô tô Miền Bắc
Giả sử mỗi lô tô là một cặp hai chữ số ngẫu nhiên đồng đều từ 00 đến 99. Với 27 lô tô mỗi kỳ, ta tính được như sau (cách tính ghi ngay bên cạnh):
| Câu hỏi | Cách tính | Kết quả |
|---|---|---|
| Một cặp số cụ thể không về trong một kỳ | 0,9927 | khoảng 76,23% |
| Cặp đó về ít nhất một lần trong một kỳ | 1 − 0,9927 | khoảng 23,77% |
| Cặp đó vắng mặt liên tiếp 20 kỳ | 0,99540 (27 lô tô × 20 kỳ) | khoảng 0,44% |
| Sau khi đã vắng 20 kỳ, kỳ thứ 21 cặp đó về ít nhất một lần | vẫn là 1 − 0,9927 | khoảng 23,77% |
Dòng cuối là điều quan trọng: 20 kỳ vắng mặt là chuyện hiếm với một cặp cụ thể (chưa đến 1/200), nhưng nó không làm tăng khả năng về của kỳ thứ 21. Con số vẫn là 23,77%, y như một cặp vừa mới về hôm qua.
Vì sao vẫn luôn có cặp “gan” dài?
Có 100 cặp số từ 00 đến 99. Nếu mỗi cặp có 0,44% khả năng đang vắng mặt từ 20 kỳ trở lên, thì khả năng ít nhất một cặp nào đó đang ở tình trạng này là khá lớn: 1 − (1 − 0,0044)100 ≈ 36% (tính gần đúng, coi các cặp độc lập với nhau). Luôn có cặp nào đó lâu chưa về là hệ quả bình thường của số lượng cặp, không phải dấu hiệu của quy luật.
Thống kê dùng để làm gì?
Thống kê xổ số có giá trị thật, miễn là dùng đúng mục đích: mô tả quá khứ. Một số việc nó làm tốt:
- Tra cứu nhanh: cặp số nào đã về bao nhiêu lần, vào những ngày nào, bằng cách xem bảng thống kê tần suất loto.
- Biết một cặp số đã vắng mặt bao nhiêu kỳ liên tiếp qua thống kê lô gan, như một con số đếm, không phải một dấu hiệu.
- Xem lại lịch sử giải đặc biệt theo ngày ở trang thống kê giải đặc biệt.
- Phục vụ sự tò mò và nhu cầu lưu trữ, giống như bảng điểm của một mùa giải thể thao.
Thống kê không dùng để làm gì?
- Không dùng để biết kỳ sau ra số nào. Số liệu quá khứ không mang thông tin về một quá trình quay độc lập.
- Không dùng để tìm “quy luật”. Chuỗi số ngẫu nhiên vẫn có những đoạn trông như có nhịp điệu. Mắt người rất giỏi tìm mẫu hình, kể cả khi nó không tồn tại.
- Không dùng để biện minh cho việc mua nhiều hơn. Một cặp số “gan” không làm tăng cơ hội của vé nào.
Cũng cần phân biệt rõ với Vietlott: xác suất trúng đủ 6 số Mega 6/45 với một bộ số là 1/8.145.060 (số tổ hợp C(45,6)), và con số này giống nhau ở mọi kỳ, dù Jackpot đã tích lũy bao lâu. Chi tiết xem bài xác suất trúng Jackpot Vietlott.
Bạn nên đọc thống kê thế nào cho đúng?
- Nhìn số lượng mẫu. 30 ngày chỉ là 810 lô tô Miền Bắc (27 × 30), rất ít để rút ra điều gì về 100 cặp số. Sự chênh lệch giữa các cặp ở khoảng thời gian ngắn phần lớn là ngẫu nhiên.
- Tự hỏi “nếu hoàn toàn ngẫu nhiên thì sao?” Trước khi tin một con số có ý nghĩa, hãy so với mức kỳ vọng. Ví dụ trong 810 lô tô, mỗi cặp trung bình xuất hiện 8,1 lần; xuất hiện từ 4 đến 13 lần vẫn là dao động bình thường (độ lệch chuẩn khoảng 2,8 lần, tính theo √(810 × 0,01 × 0,99)).
- Đối chiếu dữ liệu gốc. Xem lại ở trang kết quả XSMB 30 ngày, rồi tự đếm và so với bảng thống kê.
Câu hỏi thường gặp
Thống kê xổ số có chính xác không?
Về mặt đếm thì có: nếu dữ liệu nhập đúng, số lần xuất hiện hay số kỳ vắng mặt là con số chính xác của quá khứ. Còn dùng nó để biết kỳ sau thì không có cơ sở, vì mỗi kỳ quay độc lập.
Cặp số đã 30 kỳ chưa về, kỳ này khả năng về có cao hơn không?
Không. Nếu quá trình quay ngẫu nhiên và đồng đều, khả năng của kỳ này vẫn đúng bằng khả năng của bất kỳ kỳ nào khác. Số kỳ vắng mặt chỉ là thông tin về quá khứ.
Vậy có ai thật sự “tính” ra được kết quả không?
Không có cách nào được kiểm chứng. Hãy cảnh giác với lời hứa kết quả chắc chắn; xem thêm các kiểu lừa đảo liên quan vé số.
Xem thống kê để làm gì nếu không dự đoán được?
Để hiểu dữ liệu và thuật ngữ. Xem bài cách đọc bảng thống kê tần suất loto và lô gan là gì.
Lưu ý: kết quả và số liệu trên website chỉ để tham khảo; hãy đối chiếu vé với kết quả chính thức (xem cách dò vé số). Mua vé số là một hình thức giải trí, nên chơi có kiểm soát trong khả năng của mình.
